على ربانى گلپايگانى
344
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
متعاليه روشن گرديده است اين سخن را نمىپسندد ، هرچند بسيارى از مقلدان و پيروان شيخ آن را پذيرفتهاند . سپس ، از اشكال پاسخ داده ، مىگويد : حق اين است كه اضافه و نسبت واجب الوجود به ممكنات ، متأخر از ذات و ماهيت آنها نيست ( يعنى نسبت ايجاد واجب به ممكنات ، عين نسبتها و اضافههاى ديگر مانند خالقيت و رازقيت است ، نه دو نسبت كه نخست ايجاد نمايد ، آنگاه متصف به خالقيت و رازقيت گردد ) و اضافهء واجب الوجود به موجودات ، از قبيل اضافههايى كه ميان موجودات است نيست كه اضافه و نسبت ، از منسوب و منسوب اليه متأخر باشد ، بلكه ذات واجب بذاته مصداق همه صفات اضافى است ، يعنى خود ذات واجب به تنهائى كافى براى انتزاع نسبت و منسوب اليه است ، سپس مىگويد : از شيخ با توجه به غور و تعمق او در علوم و با توجه به ذكاوت و حدس قوى او در معارف ، تعجب است كه چگونه اين مطلب را درك نكرده است ، و شگفتآورتر اينكه او در كتاب تعليقات ، متوجه اين مطلب بوده و گفته است : ان الاشياء كلها واجبات للاوّل تعالى ، و ليس هناك امكان ألبتة » « 1 » . نسبت همهء موجودات به واجب الوجود تعالى ، وجوب است ، و در مورد خداوند هرگز امكان راه ندارد . * * *
--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، ص 128 - 127 .